Psychologiczno-filozoficzna powieść o duchowej degradacji i możliwym odrodzeniu człowieka. Jest to jedna z najbardziej symbolicznych i najmniej „ziemiańskich” książek Rodziewiczówny — zamiast realistycznego obrazu dworu dostajemy studium duszy zarażonej pychą rozumu, pogardą dla uczuć i odrzuceniem religii. Centralną postacią jest Rafał Radwan — inteligent, wolnomyśliciel, nihilista, człowiek o ogromnej sile charakteru i jednocześnie duchowo pusty.
Na jego drodze pojawia się młoda, czysta duchowo Leonka (Leonia), wychowywana przez matkę w prostocie i wierze. Rafał, traktując ją jak „eksperyment”, systematycznie niszczy jej świat wartości: odciąga od religii, od czułości, od wrażliwości, od naturalnej dobroci. Dziewczyna chłonie jego idee jak prawdę objawioną i zaczyna się duchowo przeobrażać. To właśnie tutaj pojawia się kluczowy symbol lotosu.